De Basiliek van het Heilig Hart is een prachtig Art Deco Monument.
Haar architect, de Gentenaar Albert Van huffel, liet in dit imposante gebouw niets onbenut, want onder de vloer van dit immense gebouw nestelde hij plaatsen voor vergaderlokalen, een crypte, een theaterruimte, een weekkapel, een conciërgewoonst… een stad in de stad!
In dit hoofdstuk vindt u meer informatie over de Art Deco, de Glasramen, de Sculpturen en het Liturgisch Meubilair en Vaatwerk van de basiliek.
Architect Albert Van huffel zocht naar de diepere betekenis van het ornament in de architectuur. Zijn levenswerk, de Nationale Basiliek van het Heilig Hart is dan ook het meest integere en interessante Art Deco gebouw in West Europa.
De art-decokenmerken bestaan uit een klare en duidelijke lijnvoering, opgebouwd uit compacte en eenvoudige volumes in baksteen, metselwerk en natuursteen. De structuur van het gebouw is volledig in gewapend beton, waarbij geglazuurd terracotta als verloren bekisting werd gebruikt.
Het geglazuurde terracotta als decoratief element creëert binnen het gebouw een bijzonder warme sfeer, ondanks de kilte van het materiaal zelf.
De glasramen in de basiliek zijn er gekomen sinds 1937. Ze zijn meegegroeid met de trage bouw naarmate de giften van de gelovigen, de christelijke organisaties en de verenigingen volgden. De ontwerpen werden op karton gezet door een tiental van de grote glazeniers die halfweg de 20e eeuw in ons land werkzaam waren. De kwaliteit van de glasramen is daarom vrij uiteenlopend.
De glasramen in de apsis hebben de eucharistie en de aanbidding als onderwerp. In de grote beuk wordt het leven van Jezus verhaald, terwijl op de gaanderijen de acht zaligheden het behandelde onderwerp zijn. Achteraf werden nog glasramen geplaatst in de zijkapellen.
De belangrijkste kunstenaars die meewerkten aan de glasramen in de basiliek zijn Anto-Carte, Louis-Charles Crespin, Jan Huet, Michel Martens, Jean Slagmuylder, Maria Verovert en Pierre Majerus (foto’s).
Boven de hoofdingang troont het imposante werk van Anto Carte: ‘De aanbidding van het Lam Gods en het Laatste Oordeel’
De nieuwe kerkelijke architectuur die Albert Van huffel ontwierp, functioneel en ontdaan van het overbodige, voorzag van meet af aan voor het hoogkoor een indrukwekkend ciborium, voor het parochiaal koor een marmeren altaar met Heilig Hartbeeld en een portaal met beeldsculpturen.
Twee internationaal befaamde kunstenaars, George Minne en Harry Elstrøm, hebben eraan gewerkt. Ze vertegenwoordigen twee stromingen in de beeldhouwkunst die door de trage bouw met elkaar geconfronteerd werden.
George Minne werd in 1866 te Gent geboren als zoon van een architect. Van 1882 tot 1884 studeerde hij aan de Academie voor Schone Kunsten van Gent en legde zich vooral toe op het schilderen van Bijbelse onderwerpen. Hij werd bevriend met Maurice Maeterlinck, wat voor een ommekeer in zijn loopbaan zorgde. Hij leerde de symbolische school kennen.
In 1898 vestigde Minne zich in Sint-Martens-Latem, waar hij – afgezien van een verblijf in Wales tijdens de eerste wereldoorlog – zou blijven tot zijn dood in 1941.
Hij wordt lid van de vernieuwingsgezinde Belgische kunstenaarsgroep “les XX” (les Vingt).
Voor de Basiliek van Koekelberg maakte Minne het Heilig Hartbeeld op het altaar van het sacramentskoor in de apsis. Hij maakte eveneens een calvarie in brons, die te bezichtigen is aan de buitenkant van de apsis.
Harry Elstrøm (1906-1993) werd als zoon van een Deens industrieel en een Engelse schrijfster in 1906 in Berlijn geboren. Hij studeerde kunst en kunstgeschiedenis in Dresden, Rome en Brussel. In 1934 vestigde hij zich als zelfstandig kunstenaar in Brussel. Hij is vooral bekend voor zijn vernieuwend werk in de religieuze kunst. In 1940 werd hij aangesteld als leraar beeldhouwkunst in het Sint –Lucasinstituut in Brussel, en vanaf 1952 doceerde hij aan de faculteit toegepaste wetenschappen aan de KU Leuven.
De indrukwekkende beeldhouwwerken die Harry Elstrøm voor de Basiliek maakte behoren tot de expressionistische stijl. De beelden gaan goed samen met het concept van de basiliek en accentueren haar grootsheid. Het belangrijkste werk van Elstrøm in de basiliek is de monumentale calvarie met de vier engelen boven het ciborium van het hoogaltaar.
De beelden van de vier evangelisten die opgesteld staan aan de buitenkant van de basiliek boven de narthex zijn eveneens het werk van Elstrøm.
In de ontwerpfase was het liturgisch meubilair heel decoratief, maar in de jaren ’30 werden de ontwerpen soberder en monumentaler. De doopvont van de basiliek is uitgevoerd naar het ontwerp van Van huffel, vele jaren na zijn dood. Het is een ultiem eerbetoon aan het genie van Albert Van huffel, die een deel van zijn carrière en leven heeft opgeofferd aan de Nationale Basiliek van Koekelberg.
Voor het ontwerpen van een coherent geheel voor het liturgisch vaatwerk liet Albert Van huffel geen richtlijnen na. De kerkschat werd door de jaren heen aangevuld met voorwerpen die werden geschonken naar aanleiding van belangrijke gebeurtenissen in de basiliek, of die daar eerder bij toeval terechtkwamen. Het is een unieke collectie, want de stukken komen bijna uitsluitend uit de 20e eeuw. De mooiste en origineelste stukken dateren uit de jaren ‘30, en zijn afkomstig uit de Brusselse ateliers van Camille Colruyt, Devroye Frères en Henri-Joseph Holemans.
Een deel van het religieus vaatwerk is te bezichtigen in het Museum van de Zwartzusters.
